FRİG
SONRASI
Kimmerlerin
Frig devletinin yıkılmasından sonra Çorum ve çevresi İran’da
bir devlet kuran Med’lerin daha sonra da Pers’lerin
hakimiyetinde kalmıştır. M.Ö. 276’da Trakya üzerinden
geldikleri sanılan Galatlar, Çorum ve çevresinde Hitit ve
Friglerden sonra en çok iz bırakan devlettir.
Konfedarasyonla yönetilen galatların, Çorum ili dahilindeki
merkezleri Tavium, İskilip Avkat ve Nefes Köydür. Roma
İmparatoru Julius Cesar zamanında bu bölgede Romalıların
eline geçmiş ve M.S. 395’te Roma İmparatorluğunun ikiye
ayrılmasından sonra Çorum ve civarı Roma (Bizans)
İmparatorluğu’nun hissesine düşmüştür. Bu devirde Çorum’un
adının Yonkinya olarak görmekteyiz.
ÇORUM’UN TÜRK YÖNETİMİNE GEÇİŞİ
1071 Malazgirt Zaferinden sonra Türk beylikleri birçok
koldan Anadolu kalelerini Bizanslılardan almışlardır. Çorum
ve çevresini Türkler tarafından fethi konusunda iki ayrı
görüş vardır. İlk görüşe göre; Çorum ve çevresi Danişment
Ahmet Gazi tarafından 1075 yılında feth edilmiştir. İkinci
görüşe göre; Melihşah’ın ümerasından Emir Tutak ve Emir
Altuk’un Çorum’u fethettikten sonra yeni fetihler için
Bağdat’a tayin edildiği ve Ahmet Gazi’nin bundan sonra bu
bölgenin yönetimine getirildiği biçimindedir.
DANİŞMENT BEYLİĞİ DÖNEMİNDE ÇORUM
Danişmentliler
Anadolu Selçuklularına bağlı olarak Çorum’da içinde olmak
üzere Sivas, Tokat, Ankara, Çankırı, Kastamonu ve Yozgat
çevresinde hüküm sürmüştür. Çorum ve çevresinde Danişment
beyliğinin en önemli olayları Haclı seferlerine karşı
mücadeledir. Danişment beyliği, 11. Kılıç Arslan tarafından
1178 yılında Anadolu Selçuklu devletine bağlanmıştır.
ANADOLU SELÇUKLULARI DÖNEMİNDE ÇORUM
11. Gıyasettin Keyhüsrev zamanında Çorum’un idari
bölümlerinden Serleşkerlik (Bölge Komutanlığı ve Sancak
Beyliği) olduğu ve başında Hatirüddin Zekeriya adlı bir
komutanın bulunduğu bilinmektedir. Anadolu Selçuklu Devleti
1243 Kösedağ Savaşı’nda Moğollara yenildikten sonra
Anadolu’da karışıklıklar çıkmış, 1276’da Kunduz Bey’in Oğlu
Emir Celalettin Çorum’daki Moğolları yenerek Çorum ve
Amasya’yı kurtarmıştır. Çorum’daki Kunduzhan Mahallesi adı
da bu Bey’e ilişkin olarak verilmiştir.
OSMANLILARA
KADAR ÇORUM
Selçuklu Devleti 1308 tarihinde yıkıldıktan sonra Çorum
Anadolu’da kurulan beyliklerden Eretna Beyliğinin daha sonra
Kadı Burhanettin Ahmet Devletinin yönetimi altına girmiştir.
Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıt Anadolu’da birliği kurmaya
çalışırken 1398’de Çorum, Osmancık ve İskilip’ten sonra
Amasya’yı da alarak oğlu Çelebi Mehmet’i Amasya’ya Vali
atadı.
OSMANLILAR DÖNEMİNDE ÇORUM
Çorum, Yıldırım Beyazıt’ın fethinden Cumhuriyete kadar
Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Ankar Savaşından sonra
Timur’un himayesinde Amasya’da egemenliğini yürüten Çelebi
Sultan Mehmet, Çorum’da bir subaşılık kurarak tüm bu çevreyi
Osmanlı yönetiminde tutmuş, 1413 yılında Anadolu’da birliği
sağladıktan sonra, oğlu 11. Murat’ı Amasya’ya Vali
atamıştır. Bu dönemde Çorum Sancağı ‘da Amasya’ya bağlı idi.
Çelebi Mehmet’ten Osmanlılar’ın yıkılışına kadar geçen süre
ile ilgili yeterli bilgi ve belgeye sahip olmamakla
birlikte, XVl. Yy’dan sonra meydana gelen Celali İsyanları
nedeniyle Çorum’un yeterince gelişemediği de bir gerçektir. |
